به گزارش “راهبرد انرژی“، جنگ ایران، علاوه بر خسارت‌های نظامی و امنیتی، صورت‌حساب اقتصادی سنگینی برای کشورهای منطقه بر جای گذاشته است؛ هزینه‌ای که برآوردها نشان می‌دهد آثار آن ممکن است تا سال ۲۰۳۰ نیز ادامه داشته باشد. در همین حال، دونالد ترامپ خواستار مشارکت مالی متحدان آمریکا در هزینه‌های جنگ شده و حتی نام اسرائیل را نیز در کنار کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس مطرح کرده است؛ موضوعی که پرسش‌های تازه‌ای درباره آینده روابط مالی و امنیتی واشنگتن با متحدانش ایجاد می‌کند.
شبکه خبری یورونیوز در گزارشی که ۲۰ آبان ۱۴۰۵ منتشر کرد، به ابعاد اقتصادی جنگ و احتمال مطالبه سهم مالی از کشورهای متحد آمریکا پرداخته است. بر اساس برآورد شرکت بیمه اعتبار تجاری آلیانتس ترید، مجموع زیان اقتصادی کشورهای عربی خلیج فارس در فاصله سال‌های ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۰ ممکن است به حدود ۷۹۰ میلیارد دلار برسد.
خسارت مستقیم بیش از ۲۰۰ میلیارد دلاری؛ آغاز یک بحران اقتصادی بلندمدت
بر اساس ارزیابی آلیانتس ترید، خسارت‌های فیزیکی واردشده به کشورهای شورای همکاری خلیج فارس در جریان جنگ از ۲۰۰ میلیارد دلار فراتر رفته است. بیش از ۸۰ تأسیسات انرژی در این کشورها هدف حمله قرار گرفته‌اند که حدود یک‌سوم آنها آسیب‌های جدی دیده‌اند.
کویت، قطر و بحرین به دلیل وابستگی بیشتر به مسیر راهبردی تنگه هرمز، در شمار آسیب‌پذیرترین اقتصادهای منطقه قرار داشته‌اند. با این حال، خسارت‌های جنگ تنها به تخریب زیرساخت‌ها محدود نمی‌شود.
اختلال در حمل‌ونقل دریایی، کاهش مبادلات تجاری، آسیب به صنعت گردشگری و رکود بازار املاک، از دیگر پیامدهایی هستند که چشم‌انداز اقتصادی کشورهای منطقه را تحت تأثیر قرار داده‌اند.
آلیانتس ترید پیش‌بینی می‌کند مجموع تولید اقتصادی ازدست‌رفته کشورهای خلیج فارس طی سال‌های ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۰ به حدود ۷۹۰ میلیارد دلار برسد. این رقم معادل شکاف انباشته ۵.۹ درصدی تولید ناخالص داخلی منطقه در مقایسه با روندی است که پیش از جنگ برای اقتصاد این کشورها پیش‌بینی شده بود.
بر اساس همین ارزیابی، اقتصاد کشورهای شورای همکاری خلیج فارس در سال ۲۰۲۶ با انقباض چهاردرصدی مواجه خواهد شد. پیامدهای این وضعیت می‌تواند دولت‌های منطقه را به بازنگری در اولویت‌های اقتصادی وادار کند؛ از جمله انتقال بخشی از منابع صندوق‌های ثروت ملی به پروژه‌های داخلی و افزایش سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها و بخش دفاعی.
به این ترتیب، هزینه واقعی جنگ صرفاً به خسارت‌های مستقیم محدود نمی‌شود و از دست رفتن فرصت‌های سرمایه‌گذاری، کاهش رشد اقتصادی و عقب‌ماندگی توسعه‌ای نیز بخش مهمی از صورت‌حساب بلندمدت آن خواهد بود.
ترامپ خواستار دریافت هزینه جنگ از متحدان آمریکا شد
در سوی دیگر، هزینه‌های نظامی جنگ به یکی از موضوعات بحث‌برانگیز در سیاست داخلی آمریکا تبدیل شده است. دونالد ترامپ اعلام کرده کشورهایی که ایالات متحده در جریان جنگ از آنها حمایت نظامی کرده، باید هزینه‌های این عملیات را جبران کنند.
نکته قابل توجه در اظهارات اخیر ترامپ، مطرح کردن نام اسرائیل در کنار کشورهای عربی خلیج فارس است. او مدعی شده اگر آمریکا وارد جنگ نمی‌شد، اسرائیل ممکن بود از میان برود.
این اظهارات در شرایطی مطرح می‌شود که بر اساس اعلام ارتش آمریکا، هزینه‌های نظامی این کشور در جنگ تا اواسط اکتبر به ۴۷.۱ میلیارد دلار رسیده بود؛ رقمی که هزینه بازسازی خسارت‌های واردشده به پایگاه‌های نظامی آمریکا را در بر نمی‌گیرد.
با وجود این، تاکنون رقم مشخص، توافق رسمی یا سازوکار اجرایی روشنی برای دریافت سهم مالی از اسرائیل یا کشورهای عربی اعلام نشده است.
این مطالبه از نظر سیاسی نیز با پیچیدگی‌های قابل توجهی روبه‌روست. اسرائیل یکی از طرف‌های اصلی آغاز حملات به ایران بود، در حالی که کشورهای عربی خلیج فارس تأکید دارند در تصمیم واشنگتن برای ورود به جنگ نقشی نداشته‌اند و خود نیز هدف حملات تلافی‌جویانه ایران قرار گرفته‌اند.
آیا اسرائیل باید هزینه حمایت نظامی آمریکا را بپردازد؟
اسرائیل طی دهه‌های گذشته یکی از اصلی‌ترین دریافت‌کنندگان کمک‌های نظامی و امنیتی ایالات متحده بوده است. از این منظر، مطرح شدن موضوع بازپرداخت هزینه‌های جنگ می‌تواند نشانه‌ای از تغییر احتمالی در مناسبات مالی دو متحد باشد؛ هرچند هنوز مشخص نیست این اظهارات تا چه اندازه به سیاستی عملی تبدیل خواهد شد.
برخی تحلیلگران معتقدند سخنان ترامپ بیش از آنکه بیانگر یک برنامه اجرایی مشخص باشد، پیامی سیاسی با مخاطب داخلی در آمریکا است. در این برداشت، رئیس‌جمهوری آمریکا تلاش می‌کند در برابر انتقادها درباره هزینه‌های سنگین جنگ پاسخ‌گو باشد و بخشی از بار مالی آن را به متحدان واشنگتن منتقل کند.
در مجموع، جنگ ایران دو صورت‌حساب بزرگ پیش روی منطقه و آمریکا قرار داده است: نخست، خسارت‌های اقتصادی و عقب‌ماندگی بلندمدت کشورهای خلیج فارس و دوم، مناقشه سیاسی در واشنگتن درباره اینکه چه کشورهایی باید هزینه عملیات نظامی آمریکا را بپردازند.
با اینحال، پرسش اساسی همچنان باقی است: آیا ترامپ واقعاً قصد دارد متحدان عرب و اسرائیل را به پرداخت هزینه جنگ ملزم کند یا این مطالبه صرفاً ابزاری برای فشار سیاسی و بازتعریف تعهدات مالی آمریکا در قبال متحدانش است؟
